Pojęcie homeostazy wg koncepcji Cannona. W 1932 roku Cannon wprowadzi? termin i pojęcie homeostazy. Zdaniem Cannona homeostaza jest wewnątrzustrojowym stanem równowagi (równowaga w środowisku wewnętrznym) procesów życiowych i parametrów fizykochemicznych tkanek, organów i układów narządów.

Dzięki homeostazie organizm uzyskuje indywidualizację i stałość środowiska wewnętrznego, pomimo nieustannej ingerencji zmiennych czynników środowiskowych. Organizm poprzez homeostazę sprzeciwia się entropii, czyli stanowi nieuporządkowania materii.

Homeostaza jest możliwa dzięki integracji strukturalno-fizjologicznej organizmu oraz koordynacji procesów biochemicznych w ustroju. Te z kolei prawidłowości zapewnia układ humoralny i nerwowy. Wszelkie zmiany w środowisku zewnętrznym uruchamiają procesy kompensacyjne (wyrównujące, równoważące) mające na celu przywrócenie stanu równowagi fizjologicznej. Mechanizmy utrzymujące homeostazę działają na zasadzie sprzężenia zwrotnego.

Stres wg teorii Selye`go i Levitta

Wg Selye`go (1950 r.) stres jest to zespół nieswoistych reakcji organizmu na działanie szkodliwych czynników, zwanych stresorami np. zmęczenie, wahania temperatury, toksyny, emocje, uszkodzenie mechaniczne ciała, zakażenie. Stresory wywołują w organizmie zmiany strukturalne i chemiczne, podobne do tych, jakie występują po podaniu adrenokortykotropiny. Zespół zmian w ustroju wywołanych stresorami nosi nazwę zespołu ogólnej adaptacji.

Zespół ogólnej adaptacji obejmuje trzy etapy (fazy):

1. Reakcja alarmowa: pobudzenie podwzgórza do wydzielenia kotrykoliberyny, która wzbudza uwalnianie do krwi adrenokortykotropiny z przysadki mózgowej. Adrenokortykotropina pobudza korę nadnerczy do wydzielania glikokortykoidów.

2. Adaptacja lub faza oporu  - zmiany w ustroju mające zapewnić przetrwanie (przeżycie) stresu.

3. Faza wyczerpania - gdy stresory działają zbyt długo dochodzi do choroby lub śmierci organizmu.

Teoria Sele`go niestety nie odzwierciedla dostatecznie odpowiedzi ustroju na stres. Omawia raczej objawy stresu, a nie konkretne mechanizmy obronne i ochronne przed stresem.

Pojęcie stresu bardziej rozwojowo i użytecznie (uniwersalnie) przedstawia teoria Levitta (1972 r.). Koncepcja stresu wg Levitta pierwotnie odnosiła się do roślin, jednakże śmiało można ją zastosować do zwierząt i człowieka. Podobnie zresztą było z teorią Selye`go opracowaną dla zwierząt, pózniej jednak odniesioną do stresu roślin.

Wg Levitta stresem jest każdy czynnik środowiskowy mający zdolność wywołania potencjalnie szkodliwej zmiany fizycznej i biochemicznej w organizmie. Sama zmiana w organizmie nosi nazwę strainu. W teorii Levitta stres staje się stresorem. Natomiast to co Selye określać mianem stresu staje się u Levitta strainem. Takie pojęcie stresu niestety też nie jest pozbawione błędów.

Levitt wyróżnia stres ostry (działanie stresu jest silne, gwałtowne, czas trwania stresu jest krótki) i stres chroniczny (czas działania stresu jest długi).
W związku z tym istnieją dwa typy odpowiedzi na stres: strain elastyczny = odwracalny i plastyczny = nieodwracalny oraz dwa rodzaje odporności: elastyczna i plastyczna.

Strategie odpowiedzi organizmu na stres mogą być następujące:

1. Unikanie stresu. Organizm wyklucza czynniki szkodliwe, unika ich, zapobiega ich działaniu.

2. Tolerancja stresu:

- unikanie strainu (asymilowanie, tolerowanie, buforowanie);
- tolerancja strainu (reperacja, kompensacja).
Tolerancja polega na odporności dzięki zdolności organizmu do zachowania homeostazy wraz ze stresem (stresorem w ujęciu Selye`go). Organizm przeżywa dzięki tolerancji, procesom kompensacyjnym, ochronnym i regenerującym, znoszącym działanie stresu.

Istnieją 3 mechanizmy eliminujące i zmniejszające szkodliwe działanie stresu:

1. Asymilowanie czynnika stresowego - przyjmowanie stresora (stresu) i metabolizowanie go do mało szkodliwych postaci lub odkładanie do rejonów mało aktywnych metabolicznie (włosy, paznokcie, naskórek, kości).

2. Buforowanie toksycznych czynników stresowych i przez to unikanie strainu.

3. Tolerowanie stresu (stresora) - pomimo przyjęcia czynnika szkodliwego nie dochodzi do zaburzeń naturalnych przemian biochemicznych pod warunkiem, że nie zostanie przekroczony próg tolerancji.

Tolerancja strainu czyli zaburzeń metabolicznych jest możliwa dzięki procesom regeneracyjnym (reperującym), ochronnym i kompensacyjnym.
Następstwa stresu są różne. U ptaków i ssaków stres wyraznie odzwierciedla sie nie tylko w czynnościach wegetatywnych narządów (somatycznych), lecz także w psychice i tym samym w procesach myślowych. Objawami są wówczas niepokój, lęk, obniżenie poczucia własnej wartości, przygnębienie, pesymistyczne ocenianie rzeczywistości, brak wiary i nadziei na możliwość polepszenia sytuacji, bezsenność (depresja), brak koncentracji myślowej. Stres może objawiać się również odmiennie: gniew, podniecenie nerwowe, agresywność, podniecenie psychoruchowe. Spośród somatycznych (wegetatywnych) objawów można wymieni?: zaburzenia perystaltyki przewodu pokarmowego, przyśpieszenie tętna i wentylacji płuc, nadmierne wydalanie potu, spadek masy ciała, mimowolne skurcze mięśni szkieletowych (drżenie mięśni), zaburzenia koordynacji ruchów i termoregulacji.

Trening w świetle teorii stresu.

Trening to planowe systematyczne wykorzystywanie ćwiczeń fizycznych w celu efektywnego podwyższenia wydajności fizycznej organizmu. Rezultatem treningu jest zespół postępowych zmian anatomicznych i fizjologicznych w kierunku doskonalenia i adaptacji ustroju do intensywnych czynności ruchowych. Trening wyzwala potencjalne możliwości kompensacyjnych procesów w rezultacie czego zaobserwować można hiperkompensację. Stan taki regeneruje organizm z nadwyżką pod względem energetycznym.

Systematyczne powtarzanie ćwiczeń fizycznych w higienicznych warunkach powoduje wytworzenie określonego nawyku ruchowego. Doskonalenie tego nawyku ruchowego związane jest z rozwojem określonych stosunków koordynacyjnych w OUN. Trening prowadzi także do zwiększenia pochłaniania tlenu i powoduje rozwój zmian adaptacyjnych w obrębie mięśni.

Trening zmniejsza zaburzenia homeostazy podczas intensywnego wysiłku fizycznego i zwiększa tolerancję na zmęczenie. Innymi słowy zwiększa adaptacje do stresu wysiłkowego i zmęczeniowego.

Rozpatrując trening w świetle teorii stresu Selye`go należy potraktować? trening jako niepotrzebne narażenie organizmu na wysiłek i zmęczenie, bowiem te czynniki zmniejszają energię adaptacyjną organizmu, która jest ograniczona, a równocześnie niezbędna do przystosowania się. Trening zubaża organizm w energię adaptacyjną.

Zupełnie inaczej trening prezentuje sie w świetle teorii Levitta. Trening można uznać za czynnik hartujący organizm i wyzwalający efektywne procesy reperacji oraz kompensacji (tolerancja strainu).

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Krośnie

38-400 Krosno, ul. Wyspiańskiego 20

Akademia Medyczna im. K. Marcinkowskiego

Instytut Medycyny Społecznej

Zakład Historii Nauk Medycznych

61-771 Pozna?

ul. Sieroca 10

dr Henryk Róażski

• Bóle stawów - Nauka o sposobach leczenia stawów
• Medycyna Chińska - Podstawy Tradycyjnej Chińskiej Medycyny oraz znaczenie emocji
• Homeostaza i stres a trening
• Olej lniany z Omega 3 - Golden Linum - jako naturalny suplement diety
• Polskie badania szansą na skuteczne leczenie wirusowego zapalenia wątroby typ.C
• Czym jest porażenie przysenne?
• Toksykologia węglowodorów ropopochodnych w świetle dwóch teorii stresu: Selye`go i Levitta
• Trądzik przy chorobach tarczycy - Problem
• Skóra sucha, tłusta, łamliwe paznokcie i wypadające włosy - Co się dzieje ?
• Preparaty na odporność - Jesień, zima i okres wiosenny.